دفع بدی با نیکی؛ راهبرد قرآنی برای تحول روابط انسانی
محمدباقر آریانی، محقق و کارشناس مذهبی، در گفتوگو با مهر، به تبیین آموزههای تربیتی آیه ۳۴ سوره فصلت پرداخت و با اشاره به این آیه شریفه که میفرماید: «وَلا تَسْتَوِی الْحَسَنَةُ وَلا السَّیِّئَةُ ادْفَعْ بِالَّتِی هِیَ أَحْسَنُ»، دو پیام اصلی این آیه را مورد توجه قرار دادند: نفی تساوی میان نیکی و بدی و فرمان به دفع بدی با نیکوترین روش.
وی تأکید کرد: «این آیه به ما میآموزد که در مواجهه با بدیها نباید منفعل بود، بلکه باید با رفتاری احسن و برتر، آثار منفی آن را خنثی نمود. جالب اینکه نتیجه این رویکرد، چیزی فراتر از خنثیسازی بدی است؛ بلکه میتواند دشمنی را به صمیمیت تبدیل کند.»
ابعاد تفسیری آیه
آریانی با استناد به دیدگاه مفسران بزرگ قرآن کریم، بیان داشت: «مقصود از “ادْفَعْ بِالَّتِی هِیَ أَحْسَنُ” تنها خودداری از مقابله به مثل نیست، بلکه انجام عملی نیکوتر است که بتواند قلب طرف مقابل را نرم کند. این ممکن است شامل گذشت، احسان، کمک به نیازمندان، یا هر رفتار مثبت دیگری باشد که زمینهساز صلح و آشتی شود.»
مصادیق عملی در زندگی
این دانشآموخته حوزه علمیه مشهد، با ارائه مثالهای ملموس، کاربرد این آموزه قرآنی را در سطوح مختلف زندگی تشریح کرد:
در خانواده: «به جای اصرار بر حقانیت خود در اختلافات زناشویی، پیشدستی در رفتار محبتآمیز میتواند کدورتها را بزداید.»
در محیط کار: «جایگزین کردن رقابتهای ناسالم با همکاری و همدلی، فضای کاری را متحول میسازد.»
در جامعه: «گفتوگوی سازنده به جای تحمیل دیدگاهها، راهحل اختلافات اجتماعی است.»
نقش تربیتی و رسانهای
آریانی بر اهمیت آموزش این مفاهیم از کودکی تأکید کرد: «والدین و معلمان باید با عملکرد خود، الگوی عملی “دفع بدی با نیکی” باشند.» ایشان همچنین نقش رسانهها را در ترویج این فرهنگ حیاتی دانستند: «رسانهها با تولید محتواهای جذاب میتوانند این آموزهها را به زبان روز انتقال دهند.»
وی در پایان با اشاره به وسعت کاربرد این آیه، خاطرنشان کرد: «عمل به این دستور قرآنی، هم در زندگی شخصی تحولآفرین است و هم میتواند روابط اجتماعی را ارتقا بخشد. اگر این فرهنگ در جامعه نهادینه شود، شاهد کاهش تنشها و افزایش صلح و دوستی خواهیم بود.»